اختلال نوشتن در کودکان یا اختلال دیسگرافیا چیست؟
از انواع اختلال یادگیری، اختلال نوشتن یا دیسگرافیا Dysgraphia) ) است که به نام نوشتار پریشی نیز شناخته شده و از چالشهای جدی در فرآیند یادگیری کودکان به شمار میرود. این اختلال با تصوری که عموم مردم از بدخطی دارند، تفاوت زیادی دارد. در واقع، دیسگرافیا خود را به صورت بینظمی، نواقص، اشتباهات و دشواری در نوشتن نشان میدهد و میتواند تأثیرات منفی بر عملکرد تحصیلی افراد بگذارد. اگرچه علت دقیق این اختلال هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما خوشبختانه روشهای درمانی مؤثری برای آن وجود دارد. باید توجه داشت که دیسگرافیا تنها به بدخط نویسی محدود نمیشود و ممکن است علائم و نشانههای دیگری نیز به همراه داشته باشد.
نشانههای اختلال نوشتن در کودکان
دیسگرافیا یا اختلال نوشتن یکی از اختلالات یادگیری است که به طور خاص با مشکلاتی در نوشتن شناخته میشود. جالب است بدانید که این اختلال تنها مختص به کودکان نیست و بزرگسالان نیز ممکن است با آن دست و پنجه نرم کنند. دیسگرافیا معمولاً با دیگر ناتوانیهای یادگیری و اختلالات عصبی رشدی، مانند اختلال گفتار، اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) و اختلال هماهنگی رشدی (DCD) همپوشانی دارد. به عبارت دیگر، کودکان مبتلا به این اختلالات معمولاً در نوشتن با دشواریهای بیشتری نسبت به کودکانی که هیچ نقص یادگیری ندارند، مواجه میشوند و علائم زیر را از خود بروز میدهند:
1. مشکل در کنترل ابزار نوشتاری
2. نوشتن نادرست کلمات و علائم
3. کندنویسی و نوشتن با زحمت
4. دستخط نامنظم و ناخوانا
5. مشکل در کپی کردن طراحی یا الگو نوشتاری
6. ناتوانی در به خاطر سپردن الگوهای حرکتی مرتبط با حروف
7. مشکل در درک قوانین و ساختارهای املایی
8. ایجاد فواصل نامنظم و نامرتب بین کلمات و علائم
9. اشتباهات املایی و نوشتن کلمات به شکلی متفاوت
10. نوشتن علائم نگارشی تصادفی یا ناموجود
11. قرار گرفتن و وضعیت بدنی نامناسب برای نوشتن
پیشنیازهای اولیه در مهارت نوشتن
یادگیری نوشتن یک فرآیند پیچیده است که با کسب مهارتهای سادهتر در کودکی آغاز میشود. این مهارتها به عنوان پیشنیازهای اولیه نوشتن شناخته میشوند و قبل از اینکه کودک قادر به نوشتن کلمات یا جملات شود، باید در آنها به تسلط برسد. اولین و مهمترین پیشنیاز، هماهنگی حرکات ظریف دست و انگشتان است. این مهارت به کودک کمک میکند تا مداد را به درستی نگه دارد و خطوط را با دقت روی کاغذ رسم کند. فعالیتهایی مانند نقاشی، خمیربازی و بستن دکمهها در تقویت این مهارتها بسیار مؤثر هستند. دومین پیشنیاز، درک جهتگیری فضایی و دست غالب است. کودک باید بتواند تشخیص دهد که خطوط را از کدام جهت (مثلاً از چپ به راست یا از بالا به پایین) رسم کند و از کدام دست برای نوشتن استفاده کند. این پیشنیازها به طور مستقیم به کیفیت و خوانایی خط کودک مرتبط است و نقص در آنها میتواند نشانهای از اختلال نوشتن در کودکان باشد.
پیشنیازهای ثانویه زبان نوشتاری
پس از تسلط بر پیشنیازهای اولیه، مهارتهای ثانویه که بیشتر جنبه شناختی دارند، وارد عمل میشوند. این مهارتها شامل آگاهی واجشناختی، آگاهی از ساختار جملات و حافظه فعال هستند. آگاهی واجشناختی به توانایی کودک در تشخیص و دستکاری صداهای گفتاری (واجها) اشاره دارد. این مهارت به او کمک میکند تا صدای هر حرف را بشناسد و آن را به شکل نوشتاری تبدیل کند. برای مثال، کودک باید بتواند تشخیص دهد که کلمه “بابا” از دو صدای “با” تشکیل شده است. حافظه فعال نیز برای به خاطر سپردن حروف، املا و قواعد نگارشی در هنگام نوشتن یک کلمه یا جمله ضروری است. نقص در هر یک از این مهارتها میتواند باعث اختلال نوشتن در کودکان شود و روند یادگیری را با چالشهای جدی روبرو کند.